Tradycyjne formy komunikacji są zdecydowanie bardziej spersonalizowane niż nowoczesne technologie, takie jak SMS-y, maile czy chaty. Dlatego też ostatnio coraz częściej przesyłamy sobie z różnych okazji pocztówki. Obecnie kartki pocztowe to małe dzieła sztuki, które stały się obiektem zainteresowania m.in. kolekcjonerów. Nie zawsze jednak były tak atrakcyjne wizualnie. Skąd wzięły się pocztówki i kiedy zaczęto je wysyłać? Przygotowaliśmy dla Ciebie krótką historię kartek pocztowych w pigułce.
Historia pocztówki – co musisz wiedzieć?
Kartki pocztowe nie zawsze miały znaną nam obecnie formę. Co najważniejsze, historia nie podaje jednego nazwiska twórcy, który odpowiada za ich początek – przyjmuje się, że przynajmniej kilka znanych osób przyczyniło się do wymyślenia tego funkcjonalnego kartonika. Pomysł przesyłania niewielkich kartek pojawił się już w XIX wieku. Czy wiesz, że pocztówka swoją nazwę otrzymała wiele lat później, w wyniku konkursu? Wygrał go Henryk Sienkiewicz, podszywający się wówczas pod Marję z B., proponując tę nazwę i zostawiając daleko w tyle takie propozycje jak otwartka, listówka czy pisanka.
Co istotne, branża pocztówek stale się rozwija. Obecne kartki pocztowe to małe dzieła sztuki, które zachwycają swoją formą i znajdują swoje zastosowanie nie tylko jako błyskawiczna forma korespondencji. Historia pocztówki jest jednak nieco zawiła.
Jak to się zaczęło?
Przyjmuje się, że pierwsza kartka pocztowa pojawiła się w 1840 roku, jednak nie jest to potwierdzony fakt. Brytyjski pisarz Theodore Hook miał wysłać ją do samego siebie. Historia jednak zakłada, że pierwszy kartonik pojawił się 30 listopada 1865 roku, a jego początek zawdzięczamy V Niemieckiej Konferencji Pocztowej. Wówczas jeden z tajnych radców pocztowych, dr Heinrich von Stephan, zauważył konieczność wyprodukowania “kartki korespondencyjnej”. Pomysł ten pojawił się z uwagi na to, że nie zawsze istniała potrzeba pisania długich listów. Niewielki kartonik miał mieć więc ograniczone miejsce na tekst i w założeniu być tańszą opcją. Władze Poczty Pruskiej nie zaakceptowały tej idei, jednak zyskała ona uznanie szerokiej grupy innych osób związanych z pocztą.
Kilka lat później jeden z profesorów Akademii Wojskowej w Weiner Neustadt, dr Emanuel Hermann, przywrócił pomysł poprzednika do życia. Opierając się na argumentach dotyczących oszczędności czasu i pieniędzy, sprawił, że poczta austriacka wyemitowała pierwszą kartkę 1 października 1869 roku.
Niespodziewana popularność kart korespondencyjnych
Pierwsze miesiące od emisji prototypu pocztówki przyniosły zaskakujące wyniki jej sprzedaży. Szczególnie możliwość tę docenili żołnierze – mogli w łatwy sposób poinformować bliskich o sytuacji na froncie, zaś cenzura wojskowa odetchnęła z ulgą w odpowiedzi na brak konieczności czytania długich listów.
W rok po wysłaniu pierwszej kartki, jej domniemany pomysłodawca, Heinrich von Stephan, sprawił, że Poczta Północnoniemiecka przyjęła pomysł emisji kartoników korespondencyjnych. W kolejnych latach przyjęto je także na arenie międzynarodowej.
Co prawda początkowo przesyłanie kartek pocztowych wzbudzało niechęć niektórych kręgów społecznych. Źle oceniano brak prywatności – wszak korespondencję na kartkach pocztowych mógł przeczytać każdy. Dlatego też rozwiązanie to spotkało się z aprobatą głównie młodych ludzi.
Co z ilustracjami?
Pierwsze kartki pocztowe z jednej strony miały miejsce przeznaczone na tekst, z drugiej zaś – na adres i znaczek. Pierwsze ilustracje pojawiły się wkrótce po sukcesie prototypów, mniej więcej w latach 90. XIX wieku. Wówczas korespondencja miała znaleźć się na stronie z obrazkiem, co znacznie ograniczało przestrzeń na napisanie słów. W formie podobnej do tej, jaką znamy obecnie, pocztówki zaczęto emitować dopiero w 1904 roku, kiedy to poczta zmieniła nieco przyjęte przez siebie wcześniej zasady. Na jednej stronie kartki umieszczano więc obrazek, a na drugiej znalazło się miejsce na znaczek, adres i treść.
Początkowo stronę z ilustracją zdobiły jedynie godła państwowe. Z czasem zaczęto sprzedawać bardziej wymyślne wzory – od widoków, przez artystyczne obrazki, aż po grafiki nieprzyzwoite. Za jedne z najstarszych pocztówek uznaje się kartki pocztowe z ilustracją najwyższego szczytu Karkonoszy, czyli Śnieżki. Datuje się je na 1873 rok, jednak nie jest do końca jasne, która widokówka ilustrowana była faktycznie pierwszą w historii.
Jedno jest pewne – pod koniec XIX wieku ilustrowane pocztówki zdobyły bardzo dużą popularność. Zaczęto produkować je na skalę masową. Na kartkach pocztowych znajdowały się najczęściej motywy świąteczne i jubileuszowe. Popularność zyskiwały też pocztówki przedstawiające ważne obiekty historyczne i malownicze krajobrazy. Kartki pocztowe zaczęły też pełnić funkcję reklamową. Własne pocztówki wydawały liczne hotele, restauracje i sklepy.
W roku 1889 po raz pierwszy na kartce pocztowej znalazła się reprodukcja dzieła sztuki. Była to “Madonna na krześle” Rafalea Santiego. Od tego momentu pocztówki stały się również nośnikiem kultury. Kartki pocztowe upamiętniały najważniejsze wydarzenia – wizyty głów państw i królów, uroczystości religijne czy państwowe. Coraz częściej ilustrowały też sceny miłosne, a nawet erotyczne.
Moda na wysyłanie kartek – jak to się zaczęło?
Co ciekawe, w przypadku kartek pocztowych szybko zapanowała moda na ich wysyłanie do siebie samego. Znaczek bardzo często naklejano na stronie z ilustracją. Stempel pocztowy miał uwiarygadniać pobyt w danym miejscu i pozostawał widoczny po wklejeniu pocztówki do albumu. Okazuje się bowiem, że kartki pocztowe zaczęto kolekcjonować. W niemal każdym domu znajdował się album pełen pocztówek, który chętnie przeglądano w czasie odwiedzin gości.
Co więcej, niektórzy z podróży wysyłali nawet kilka kartek pocztowych dziennie. Umieszczali na nich drobne informacje. Można to więc nieco porównać do wysyłania wiadomości SMS. Warto zauważyć, że widokówki bardzo szybko docierały do adresata. W niektórych miejscach listonosze roznosili pocztę kilka razy dziennie. W czasie wojny ta częstotliwość spadła do dwóch razy na dzień, co wywołało duże niezadowolenie społeczne.
Kartki pocztowe – w poszukiwaniu oryginalności
Wraz z upływem czasu kartki pocztowe zdobiły coraz bardziej oryginalne motywy. Zaczęła się również zmieniać ich forma. Na rynku pojawiły się np. pocztówki miniaturowe lub wręcz przeciwnie – bardzo duże. Te drugie składano w całe wachlarze i tworzono z nich efektowne wycinanki. Na kartkach umieszczano niewielkie koperty i pudełeczka na symbolicznych rozmiarów pamiątki.
Z czasem w sklepach zaczęły królować np. pocztówki świecące w ciemności czy wydzielające przyjemny zapach. Sporą popularność zdobyły kartki pocztowe przestrzenne i dające poczucie iluzji (zmieniające się pod wpływem światła słonecznego). Trzeba też wspomnieć o kartkach z pozytywką.
W jaki sposób tworzono pocztówki na przestrzeni lat?
Pierwsze kartki pocztowe tworzono przy pomocy techniki litograficznej. Na kamień wapienny nanoszono grafikę, a potem ją zakwaszano roztworem kwasu azotowego z gumą arabską. Tłuste elementy dzięki temu nie przyjmowały farby. Kolejnym krokiem było zwilżenie rysunku wodą i naniesienie barwnika. Z czasem technika litograficzna rozwinęła się w kierunku chromolitografii. Każdy kolor uzyskiwano za pomocą innej płyty kamiennej. Kartki pocztowe były wówczas naprawdę bogato zdobione. Wykorzystywano w ich przypadku liczne złocenia i tłoczenia. Prezentowały się dzięki temu jak małe dzieła sztuki.
W roku 1897 na rynku pojawiły się pocztówki tworzone w technice światłodrukowej. Forma w tym przypadku była wyrabiana z żelatyny pokrytej dwuchromiankiem potasu. Żelatyna była wylewana na płytę, a potem naświetlana. Dzięki temu powstawały bardzo realistyczne ilustracje.
Od roku 1904 na popularności zaczęła zyskiwać technika offsetowa. Obraz przenoszono na papier za pomocą specjalnego cylindra obciągniętego gumą. Poza tym do produkcji pocztówek wykorzystywano niekiedy drzeworyt i miedzioryt. Od połowy XIX wieku nastąpił wzrost popularności fotografii i to ona zaczęła w tym przypadku zdecydowanie dominować.
Przy produkcji kartek pocztowych często stosowano fotomontaż czy retusz. Popularne były np. księżycówki, a więc pocztówki ze zdjęcia wykonanego w dzień. Drukowano je w kolorze niebieskim lub w sepii i z dorysowanym księżycem. Miały wyglądać jak wykonane w nocy, co w tamtych czasach nie było oczywiście możliwe. Warto wspomnieć o leporella, a więc widokówkach normalnych rozmiarów, w środku których umieszczano miniaturowe widoki w formie harmonijki.
Co ciekawe, na przestrzeni wielu lat pocztówki drukowano na wielu różnych materiałach. Nie ograniczano się jedynie do kartonu i papieru. Wykorzystywano również folię metalową, a niekiedy nawet jedwab. Oczywiście takie widokówki nie były produkowane na masową skalę. Zaliczyć je raczej trzeba do ciekawostek.
Historia pocztówki i wpływ zmieniającego się świata
Rewolucja w obszarze obyczajów, technologii i relacji międzyludzkich sprawiła, że pocztówki stały się bardzo popularne. Warto zaznaczyć, że do początków XX wieku uznawano je za przełamanie prywatności korespondencji i nawet w podręcznikach dotyczących savoir-vivre’u pouczano, by wysyłać je tylko do bliskich, z zapisaniem w najlepszym razie pozdrowień z wojaży. Ogromne uznanie dla kartek pocztowych w formie zbliżonej do znanej nam obecnie trwało aż do zakończenia I Wojny Światowej. Wówczas ta forma korespondencji została nieco wyparta przez telefony i telegramy.
Współczesne pocztówki to obiekty pożądania szczególnie kolekcjonerów. Warto jednak zaznaczyć, że moda na te niewielkie kartoniki wraca i coraz chętniej wysyłamy je sobie z pozdrowieniami i życzeniami. Trzeba przyznać, że historia pocztówki jest fascynująca i trwa nadal – na kartkach drukuje się zachwycające ilustracje, które cieszą oko nawet jako dekoracje. Szukasz ciekawych kartek pocztowych? Ogromny ich wybór znajdziesz w naszym e-sklepie!